HERBAL GARDEN

पर्णबीज

Classification

Synoyms

पर्णबीज
पत्रफल
गृहपर्णी अमृतपर्णी
जीवनपर्णी

Habit

रसीला (Succulent), बहुवर्षीय शाकीय पौधा

Habitat

भारत के लगभग सभी प्रान्तों में, विशेषकर नम एवं उष्ण कटिबंधीय क्षेत्रों में। यह प्रायः बगीचों, खेतों और घरों के आसपास स्वाभाविक रूप से उगता है।

Morphology

  • तना: रसीला, सीधा, 1–1.5 मीटर ऊँचा
  • पत्ते: मोटे, रसयुक्त, अंडाकार, किनारों पर दाँतेदार, पत्तियों की किनारी पर छोटे पौधे उत्पन्न होते हैं
  • फूल: लटकते हुए, नलिकाकार, गुलाबी से बैंगनी रंग के
  • फल: कैप्सूलनुमा
  • बीज: छोटे और भूरे

Chemical Composition

बुफाडिनोलाइड्स (Bufadienolides)
फ्लावोनॉयड्स
अल्कलॉइड्स
टैनिन
ट्राइटरपीन
गैलिक एसिड, मालिक एसिड

Guna-Karma

Rasa- तिक्त, कषाय, अम्ल
Guna- लघु, स्निग्ध
Virya- शीत
Vipaka- मधुर
Karma- मूत्रल, रक्तस्तम्भक, शोथहर, पित्तशामक, विषहर
Doshakarma- पित्त-कफ शामक, वातकारक

Medicinal uses

मूत्रकृच्छ्र, मूत्राश्मरी (Kidney Stone)
रक्तस्त्राव (रक्तपित्त, नाक से रक्तस्राव)
शोथ, व्रण, जलन
उच्च रक्तचाप (प्राकृतिक मूत्रल प्रभाव से)
विषचिकित्सा में
यकृत एवं प्लीहा रोगों में लाभकारी

Useful Part

पत्ते

Doses

स्वरस (Juice): 10–20 मिली
चूर्ण: 3–5 ग्राम
पत्तों का लेप: बाह्य प्रयोग

Important Formulation

पत्रफलेय रस
पर्णबीज स्वरस योग
पत्रफलेय घृत

Shloka

पर्णबीजं शीतलमतिकषायं तिक्तं रक्तपित्तप्रशमनं च।
दाहशमनं मूत्रकृच्छ्रहं च तद्व्रणेषु चोपयुज्यते॥

Hindi Name​

पर्णबीज, पत्रफूल, अमृतपर्णी

English Name

Black HenbaneLife Plant, Miracle Leaf, Cathedral Bells

Botanical Name

Bryophyllum pinnatum

Family

Crassulaceae