HERBAL GARDEN

Sardar Patel Institute of Ayurvedic Medical Sciences & Research Centre, Lucknow

विदारी

Classification

Synoyms

विदारी
विदारिकंद
क्षीरविदारी
स्वदुकंदा

Habit

यह एक बहुवर्षीय (perennial) लता (climber) है।

Habitat

यह भारत के उष्णकटिबंधीय एवं उपोष्णकटिबंधीय क्षेत्रों में पाई जाती है। यह जंगलों, पहाड़ी क्षेत्रों एवं झाड़ियों में उगती है।

Morphology

  • तना (Stem): लता रूप, चढ़ने वाला
  • पत्तियां (Leaves): त्रिपर्णी (3 भागों वाली), चौड़ी
  • फूल (Flowers): बैंगनी या नीले रंग के
  • फल (Fruits): फली (pod) के रूप में
  • जड़ (Root): बड़ी, कंदयुक्त (tuberous), औषधीय रूप से महत्वपूर्ण

Chemical Composition

आइसोफ्लेवोनॉइड्स (Isoflavonoids)
स्टार्च
एल्कलॉइड्स
ग्लाइकोसाइड्स
प्रोटीन

Guna-Karma

Rasa- मधुर
Guna- गुरु, स्निग्ध
Virya- शीत
Vipaka- मधुर
Karma- बल्य, वृष्य, रसायन, बृंहण, शीतल
Doshakarma- वात एवं पित्त का शमन, कफ को बढ़ा सकता है

Medicinal uses

दुर्बलता (Weakness): शरीर को बल एवं पोषण प्रदान करता है
यौन दुर्बलता (Sexual weakness): वृष्य एवं शुक्रवर्धक
क्षय रोग (Debility): वजन बढ़ाने एवं ताकत बढ़ाने में सहायक
मूत्र विकार: शीतल एवं मूत्रल प्रभाव
पित्त विकार: शीतल होने से पित्त शांत करता है

Useful Part

कंद (Tuber/root)

Doses

चूर्ण: 3–6 ग्राम
क्षीर (दूध) के साथ सेवन लाभकारी

Important Formulation

विदारिकंद चूर्ण
च्यवनप्राश
वृष्य योग
बृंहण औषध योग

Shloka

“विदारी मधुरा स्निग्धा गुरुश्चैव शीतला।
वातपित्तहरा वृष्या बृंहणी बलवर्धिनी॥”

Hindi Name​

विदारी, विदारीकंद, भूकुशमांड

English Name

Indian Kudzu / Tuberous Indian Kudzu

Botanical Name

Pueraria tuberosa (Roxb. ex Willd.) DC.

Family

Fabaceae (लेग्यूमिनोसी)